Nieuwsbrief Advies Overheid.nl - Jaargang 7, nr. 8, 12 juli 2006

Dit is een speciale editie van de Nieuwsbrief Advies Overheid.nl. Deze nieuwsbrief is geheel gewijd aan het onderwerp Webrichtlijnen. Op 3 augustus 2006 ontvangt u weer de reguliere nieuwsbrief.

Websites overheid moeten toegankelijker 

Met de vaststelling van het Besluit Kwaliteit Rijksoverheidswebsites  (begin met de inleiding ) is de verbetering van de kwaliteit van overheidswebsites in een stroomversnelling gekomen. Het besluit schrijft voor dat alle nieuw te bouwen websites van de rijksoverheid vanaf 1 september 2006 aan de Webrichtlijnen moeten gaan voldoen. Bestaande websites moeten uiterlijk 31 december 2010 aan de Webrichtlijnen voldoen. Om overheden te helpen bij de implementatie van de Webrichtlijnen worden een toetsinstrument en een monitor Webrichtlijnen ontwikkeld en wordt een helpdesk ingericht.

De eisen uit de Webrichtlijnen zijn als bijlage bij het ministerraadbesluit gevoegd. De rijksoverheid neemt daarmee het voortouw bij de verbetering van de kwaliteit van de websites van de overheid. De verwachting is dat andere overheden dit besluit zullen volgen. Op 18 april 2006 hebben de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties en de voorzitters van de VNG, IPO en de Unie van Waterschappen een gezamenlijke verklaring ‘Betere dienstverlening, minder administratieve lasten met de elektronische overheid’ ondertekend. In de uitvoeringsagenda staat dat met deelnemende overheidsorganisaties een meerjarencontract zal worden afgesloten waarin onder meer afspraken staan over “de aanpassing van websites van betrokken overheden zodat deze toegankelijk zijn voor blinden en slechtzienden” (TK 2005-2006, 29362, nr.90).

Motie kamerleden Madsen en Fierens 

Het Besluit is het gevolg van een motie van de kamerleden Madsen (CDA) en Fierens (PvdA) . Zij vroegen het kabinet nu eindelijk eens haast te maken met de verbetering van de websites van de overheid. De kamerleden verwezen naar een onderzoek dat is uitgevoerd door de Stichting Accessibility  in opdracht van de Stichting Waarmerk drempelvrij.nl  waaruit bleek dat bij slechts 4% van de websites van de overheid de toegankelijkheid voor mensen met een functiebeperking gewaarborgd is. De kamerleden vonden het merkwaardig dat gebouwen en balies goed toegankelijk zijn voor mensen die in een rolstoel zitten, maar dat mensen met een handicap niet als vanzelfsprekend toegang hebben tot alle informatie die overheden via hun websites aanbieden. Dat knelt des te meer nu overheden er steeds meer toe overgaan om informatie en transacties via het internet te verstrekken respectievelijk te laten lopen.

Minister Pechtold heeft aangegeven dat hij niet alleen de websites optimaal toegankelijk wil maken voor mensen met functiebeperkingen (zichtbaar te bewijzen door het voeren van het Waarmerk drempelvrij.nl op een site) maar hij wil ook de bouwkwaliteit van de websites verbeteren. Dat is het doel van de Webrichtlijnen.

Het besluit moet er toe leiden dat vanaf nu bij de gunning van nieuw te bouwen websites van de rijksoverheid als eis wordt gesteld dat de websites voldoen aan de Webrichtlijnen en dat vanaf 1 september 2006 nieuwe rijkswebsites aan de Webrichtlijnen voldoen. Overheidsorganisaties kunnen simpel het Besluit bijvoegen bij het contract dat zij afsluiten met hun leverancier. Als stimulans voor zowel de opdrachtgevers als voor de leveranciers heeft BZK aan Advies Overheid.nl opdracht gegeven om een aantal instrumenten te ontwikkelen. Daaronder vallen een toetsinstrument, een monitor Webrichtlijnen en een helpdesk Webrichtlijnen. Verderop in deze nieuwsbrief kunt u hierover meer lezen.

Kern van de Webrichtlijnen 

De Webrichtlijnen  zijn gebaseerd op vier principes:

1. Strikte scheiding tussen vorm en inhoud. Bij de meeste websites is die scheiding afwezig, wat vaak tot complicaties leidt voor toegankelijkheid en hergebruik.
2. Gelaagd bouwen. Dit houdt in dat als de bezoeker bepaalde functionaliteiten niet kan gebruiken (bijvoorbeeld omdat hij geen afbeeldingen kan waarnemen), de site nog steeds volledig functioneel is.
3. Geen afhankelijkheid van optionele technologie, zoals CSS of JavaScript. Gebruik ervan is niet verboden.
4. Juiste toepassing van internationaal erkende en vastgestelde webstandaarden als ECMAscript en W3C's HTML, CSS, DOM en WCAG.

Voordelen voor overheidsorganen die bouwen conform de Webrichtlijnen 

Websites die gebouwd zijn conform de Webrichtlijnen hebben een flink aantal voordelen boven traditionele websites:

• De website is veel sneller. Toen de website www.advies.overheid.nl  werd aangepast, werd de code van de homepage meer dan 80% kleiner. Dat leverde een hele snelle site op die bovendien veel beter bestand bleek tegen piekbelasting.
• De vindbaarheid met Google - en straks met de nieuwe overheidszoekdienst - verbetert enorm. Allereerst omdat de score in Google mede afhankelijk is van hoe webpagina’s worden gemaakt. Gebruik van URL's op de in de Webrichtlijnen  beschreven manier levert direct betere resultaten op. Het ministerie van VWS, één van de pioniers, geeft aan dat als zij een nieuw onderwerp op hun website plaatsen deze binnen twee weken hoog in de resultatenlijst van Google staat. Dat is nog effectiever dan het kopen van ‘sponsored links’ bij een zoekmachine. Een tweede reden is dat de bouwkwaliteit van ongeveer een kwart van de overheidswebsites zo matig is, dat Google pagina’s op die site niet vindt. Bouwen conform de Webrichtlijnen levert dan meteen een enorme verbetering op.
• Sites met afwijkende browsers kunnen probleemloos worden geraadpleegd. Veel bestaande websites leveren problemen op als ze worden geraadpleegd met een andere browser dan Internet Explorer. Soms krijg je alleen maar een error of een melding dat de site de browser niet ondersteunt.
• De kosten van het beheer van een website dalen. Door de scheiding tussen vorm en inhoud zijn aanpassingen aan de site eenvoudig uit te voeren.
• De raadpleegbaarheid voor mensen met functiebeperkingen wordt optimaal. Websites die gebouwd zijn conform de Webrichtlijnen, voldoen volledig aan de norm van het Waarmerk drempelvrij.nl .

En de kosten? 

De eerste ervaringen hebben inmiddels uitgewezen dat webbouwers echt moeten investeren om hun kennis en instrumentarium op peil te brengen, om conform de Webrichtlijnen te kunnen bouwen. Dat leidt tot initiële kosten. Uit de feedback van bouwers krijgen wij het beeld dat wanneer webbouwers de Webrichtlijnen eenmaal correct weten toe te passen en daarbij geschikte hulpmiddelen gebruiken, het bouwen van een nieuwe website conform de Webrichtlijnen niet of nauwelijks duurder is dan het bouwen op de 'oude' manier. De opdrachtgever krijgt door te bouwen conform de Webrichtlijnen echter meer bezoekers voor hetzelfde geld. U hoeft geen aanvullende maatregelen meer te nemen voor specifieke doelgroepen, het beheer wordt goedkoper, de vindbaarheid met Google wordt spectaculair beter en uw site is probleemloos raadpleegbaar met moderne browsers zoals Mozilla Firefox.

Helpdesk Webrichtlijnen 

Het Besluit is nu vastgesteld. Dat is mooi. U bent nu ook op de hoogte. Dat is nog beter. Om u te helpen met de implementatie gaan wij u een aantal extra instr umenten aanbieden. Allereerst is er per direct een helpdesk Webrichtlijnen ingericht. Die kunt u bellen en mailen met uw vragen. Het telefoonnummer is 070 8887898, het mailadres is webrichtlijnen@overheid.nl . Op termijn krijgt de helpdesk ook een eigen website. (opmerking redactie: inmiddels is de site er, namelijk: www.webrichtlijnen.nl )

Toetsing en monitoring 

De Webrichtlijnen  bestaat uit 125 richtlijnen. Een volledige Webrichtlijnentoetsing, oftewel een compleet beeld van de kwaliteit van een website, bestaat uit een combinatie van een elektronische en handmatige toetsing.

Momenteel wordt de bestaande toetstool zodanig uitgebreid dat alle richtlijnen, die eenduidig elektronisch te toetsen zijn, ook getoetst kunnen worden. Deze uitgebreide elektronische toetstool komt uiterlijk 31 augustus 2006 beschikbaar.
Voor de toetsing van het deel van de Webrichtlijnen dat alleen handmatig kan worden getoetst, wordt een deel afgedekt door het bestaande toetsingsprotocol van Waarmerk drempelvrij.nl. Dit is het deel van de Webrichtlijnen dat betrekking heeft op de toegankelijkheid. Voor de nog ontbrekende handmatig te toetsen richtlijnen, zullen dit najaar toetsingcriteria worden opgesteld in samenwerking met de Stichting Waarmerk drempelvrij.nl.

De monitor is het middel om per website inzichtelijk te maken of en in hoeverre de aangemelde websites voldoen. Daarin geeft de opdrachtgever van de website aan of hij aan de Webrichtlijnen voldoet, met een onderverdeling naar de uitkomsten van de twee toetsingsmethoden zoals weergegeven in het schema (uitgedrukt in een percentage van de richtlijnen waaraan wordt voldaan). Leveranciers worden ook vermeld in de monitor. Separaat kan worden aangegeven of ook het Waarmerk drempelvrij.nl is verkregen of een toelichting op de conclusie dat de site voldoet volgens een andere methode. Dit is echter geen eis die uit het Besluit Kwaliteit Rijksoverheidswebsites  volgt. De monitor zal via de website van overheid.nl  openbaar worden gemaakt. Per kwartaal zal de stand van zaken worden gerapporteerd aan de ambtelijke leiding van de departementen. In de reguliere Nieuwsbrief Advies Overheid.nl van 3 augustus 2006, kunt u meer lezen over de opzet en planning van deze monitor.

Samenwerking met stichtingen Waarmerk drempelvrij.nl en Bartimeus Accessibility 

Wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen het Waarmerk drempelvrij.nl en de Webrichtlijnen is niet voor iedereen even duidelijk. Omdat we voor een belangrijk deel dezelfde doelstelling hebben, hebben we afgesproken dat we nauwer gaan samenwerken en onze toetsmethoden op elkaar gaan afstemmen. In de reguliere Nieuwsbrief Advies Overheid.nl van 3 augustus 2006 kunt u meer lezen over de overeenkomsten, de verschillen en de aard van deze samenwerking.